ಬಿಡದಿ ಟೌನ್‌ಶಿಪ್ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು:

ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಅನ್ನ ನೀಡುವ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವು ಆಧುನಿಕ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿರುವ ‘ಗ್ರೇಟರ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಟೌನ್‌ಶಿಪ್’ ಅಥವಾ ಬಿಡದಿ ಟೌನ್‌ಶಿಪ್ ಯೋಜನೆಯು ಇಂದು ಇಂತಹದ್ದೇ ಒಂದು ತೀವ್ರ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ. ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣದ ವಕೀಲ ಕೆ.ಬಿ. ರಾಜೇಶ್ ಅವರು ಈ ಯೋಜನೆಯ ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು (PIL) ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವಜಾಗೊಳಿಸಿದೆ. ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಯೋಜನೆಯ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅವಲೋಕನಗಳಿಂದ ನಾವು ತಿಳಿಯಲೇಬೇಕಾದ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಬ್ಬ ನಾಗರಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಕನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ವಿಭು ಬಖ್ರು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಕೆ.ಎಸ್. ಹೇಮಲೇಖಾ ಅವರಿದ್ದ ವಿಭಾಗೀಯ ಪೀಠವು ಈ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿ ವಜಾಗೊಳಿಸಿದೆ. ಅರ್ಜಿದಾರರು ಕರ್ನಾಟಕ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ-1987ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 17ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು 2026ರ ಜೂನ್ 13ರಂದು ಹೊರಡಿಸಿದ ಅಂತಿಮ ಅಧಿಸೂಚನೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ನ್ಯಾಯಪೀಠದ ಅವಲೋಕನದಂತೆ (Observation of the Bench), ಅರ್ಜಿದಾರರು ಕೇವಲ ‘ಪರಿಹಾರದ ಮೊತ್ತ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ’ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನಷ್ಟೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ವಾದಿಸಿದ್ದರು.

ಶಾಸನಬದ್ಧ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ (Statutory framework) ನಡೆಯುವ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಅಸಮಾಧಾನಗಳಿಗಿಂತ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿಯಮಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಪುರಾವೆಗಳು ಅತಿ ಮುಖ್ಯ. ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಅಧಿಸೂಚನೆಯು ಯಾವ ಕಾನೂನನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದೆ ಎಂದು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕಾರಣ, ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದೆ. ಇದು ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟಗಾರರಿಗೆ ಒಂದು ಪಾಠವಾಗಿದ್ದು, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಾಗ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸರ್ಕಾರವು ಬಿಡದಿ ತಾಲೂಕಿನ ಒಟ್ಟು 519 ಎಕರೆ (ಮೂಲ ಮಾಹಿತಿಯಂತೆ ಅಂದಾಜು 516 ರಿಂದ 519 ಎಕರೆ) ಫಲವತ್ತಾದ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮುಂದಾಗಿದೆ. ಗ್ರಾಮವಾರು ವಿವರಗಳು ಹೀಗಿವೆ:

• ಕೆಂಪಯ್ಯನ ಪಾಳ್ಯ: 384.22 ಎಕರೆ

• ಮಂಡಲಹಳ್ಳಿ: 71.13 ಎಕರೆ

• ವಡೇರಹಳ್ಳಿ: 63.10 ಎಕರೆ

ಸುಮಾರು 4,900 ಎಕರೆಗೂ ಅಧಿಕ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಈ ಭೂಸ್ವಾಧೀನವು ರೈತರ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲಿದೆ. ‘ಫಲವತ್ತಾದ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ’ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲ, ಅದು ತಲೆಮಾರುಗಳ ಬದುಕಿನ ಭರವಸೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರೈತರು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ನಿರಂತರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಕೇವಲ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅರ್ಜಿದಾರರ ವಾದದ ಪ್ರಮುಖ ತಿರುಳು ಪರಿಹಾರದ ತಾರತಮ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಇತ್ತು. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ 1987ರ ಹಳೆಯ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ರೈತರಿಗೆ ಅನ್ಯಾಯವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದ.

“ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಭೂಸ್ವಾಧೀನ, ಪುನರ್ವಸತಿ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಯುತ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆ-2013ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಬೇಕಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ರೈತರಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ ‘ಕಾನೂನುಗಳ ಸಂಘರ್ಷ’ (Conflict of Laws). 2013ರ ಕೇಂದ್ರ ಕಾಯ್ದೆಯು ಭೂ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಗರಿಷ್ಠ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿಯ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರವು 1987ರ ಹಳೆಯ ರಾಜ್ಯ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಈ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊಣೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಏಳುತ್ತದೆ. ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ರೈತರಿಗೆ ನ್ಯಾಯಯುತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆ ಸಿಗದಿದ್ದರೆ, ಅದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಶೋಷಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಾವುದೇ ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡುವ ಮುನ್ನ ‘ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮ ಅಧ್ಯಯನ’ (Social and Environmental Impact Assessment) ನಡೆಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ. ಆದರೆ ಬಿಡದಿ ಟೌನ್‌ಶಿಪ್ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಯಾವುದೇ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅರ್ಜಿದಾರರು ದೂರಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯು ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ‘ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ವ್ಯವಹಾರ’ದ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬ ಸಂಶಯಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಟಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿಯಿಲ್ಲದ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಯು ದೀರ್ಘಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ಸುಸ್ಥಿರ ಜೀವನವನ್ನಲ್ಲ. ಈ ಆಯಾಮವು ಯೋಜನೆಯ ನೈತಿಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಅರ್ಜಿದಾರರು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಪರ್ಯಾಯ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿದ್ದರು: ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವ ಬದಲು, ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬರಪೀಡಿತ ಅಥವಾ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಭೂ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿರುವ ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಒಂದು ‘ತಜ್ಞರ ಸಮಿತಿ’ (Expert Committee) ರಚಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಕೋರಿದ್ದರು.

ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮತೋಲನ ನೀಗಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ತಾರ್ಕಿಕವಾಗಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮೇಲೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಬದಲು, ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡರೆ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಗತಿ ಕಾಣಲು ಇದೊಂದು ಉತ್ತಮ ಮಾದರಿಯಾಗಬಲ್ಲದು.

ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಈ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿದ್ದರೂ, ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ನೀಡಿದೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ‘ಮೆರಿಟ್’ (ವಿಚಾರಣಾ ಅರ್ಹತೆ) ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಅಂತಿಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿಲ್ಲ. ಇದರರ್ಥ, ಈ ಅರ್ಜಿಯ ವಜಾವು ಸರ್ಕಾರದ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕ ಕ್ಲೀನ್ ಚಿಟ್ ಅಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಇದೊಂದು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ (Procedural) ಸೋಲಾಗಿದೆ. ಸರಿಯಾದ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಆಧಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಯೋಜನೆಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅವಕಾಶಗಳು ಮುಕ್ತವಾಗಿವೆ.

ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತಾದ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವೇ ಅಥವಾ ನಾವು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸುವ ಸಮಯ ಬಂದಿದೆಯೇ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ನಾವು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಉತ್ತರವೇ ಕರ್ನಾಟಕದ ಭವಿಷ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹಾದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಿದೆ.