ಇಂದಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು ಕೇವಲ ಸಂವಹನದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ; ಅವು ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘರ್ಷದ ಪ್ರಮುಖ ರಣರಂಗಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿವೆ. “ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ” ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ “ನಿಯಂತ್ರಣದ ಹಪಾಹಪಿ” ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವು ಆಗಾಗ್ಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹದ್ದೇ ಒಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, “ಕಾಕ್ರೋಚ್ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ” (CJP) ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹೆಸರಿನ ಸಂಘಟನೆಯ ಎಕ್ಸ್ (X) ಖಾತೆಯ ಮೇಲಿದ್ದ ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವಂತೆ ದಿಲ್ಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ. ಈ ಲೇಖನವು ಡಿಜಿಟಲ್ ಹಕ್ಕುಗಳ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಈ ಪ್ರಕರಣದ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಭಿಜಿತ್ ದೀಪ್ಕೆ ಎಂಬುವವರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಈ ‘ಕಾಕ್ರೋಚ್ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ’ ಕೇವಲ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ರಾಜಕೀಯ ವಿಡಂಬನೆಯ (Political Satire) ರೂಪ. ಮೇ 21 ರಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಪಕ್ಷದ ಅಧಿಕೃತ ಎಕ್ಸ್ (X) ಖಾತೆಯನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದಾಗ, ಇದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಎಂದು ದೀಪ್ಕೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊರೆ ಹೋದರು.
ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ‘ಕಾಕ್ರೋಚ್’ ಅಥವಾ ಜಿರಳೆ ಎಂಬ ಪದವು ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಮತ್ತು ಅಳಿಸಲಾಗದ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಎಷ್ಟೇ ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದರೂ ಮರಳಿ ಬರುವ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಇದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ಧ್ವನಿಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳೇ ಏಕೈಕ ವೇದಿಕೆ. ಇಂತಹ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವೊಂದರ ಡಿಜಿಟಲ್ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ (Constitutional Rights) ಧಕ್ಕೆ ತರುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯು ಇಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಸಣ್ಣ ಧ್ವನಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ನಿಂತಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ.
ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಎಕ್ಸ್ (X) ಖಾತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲು ನೀಡಿದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ನೀಟ್ (NEET) ಪರೀಕ್ಷೆ. ಈ ಕುರಿತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿದ ಸಾಲಿಸಿಟರ್ ಜನರಲ್ ತುಷಾರ್ ಮೆಹ್ತಾ ಅವರು, ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ಕಾನೂನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಗೊಂದಲದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದರು.
“ಸಿಜೆಪಿಯ ಎಕ್ಸ್ ಪೋಸ್ಟ್ಗಳು NEET ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಪೋಷಕರಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇತ್ತು.” ಸರ್ಕಾರದ ಈ ವಾದವು “ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಕ್ರಮ” ಎಂಬಂತೆ ಕಂಡರೂ, ಕೇವಲ “ಗೊಂದಲದ ಸಾಧ್ಯತೆ” ಎಂಬ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಕಾರಣದ ಮೇಲೆ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ಖಾತೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವುದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸೆನ್ಸಾರ್ಶಿಪ್ನ (Digital Censorship) ಅತಿರೇಕದ ನಡೆಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸ್ವರಣ ಕಾಂತಾ ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಪೀಠವು ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ “ಸಮಾನುಪಾತದ ತತ್ವ”ವನ್ನು (Principle of Proportionality) ಅನ್ವಯಿಸಿದೆ. ನೀಟ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಈಗಾಗಲೇ ಮುಗಿದಿರುವುದರಿಂದ, ಸರ್ಕಾರವು ಮೇ 21 ರಂದು ನೀಡಿದ್ದ ಕಾರಣವು ಈಗ ಅಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಜುಲೈ 2026 ರಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ಈ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ, ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬಗೆಹರಿದ ನಂತರವೂ ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಖಾತೆಯನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದೆ. ಈ ತೀರ್ಪು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾನೂನು ಮೈಲಿಗಲ್ಲು. ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಾಗಿ ಹೇರಲಾದ ‘ಮಧ್ಯಂತರ ತಡೆ’ಯು ಆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮುಗಿದ ನಂತರವೂ ಮುಂದುವರಿದರೆ ಅದು ಅಧಿಕಾರದ ದುರುಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಂತಹ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ರಾಜಕೀಯ ಭಾಷಣದ ಮೇಲೆ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ನಿಷೇಧ ಹೇರಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಸಾರ.
ಕಾಕ್ರೋಚ್ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿಯ ಈ ಪ್ರಕರಣವು ಡಿಜಿಟಲ್ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಇರಬೇಕು ಎಂಬ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ತಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗವು ಒಂದು “ಜಾಗೃತ ಕಾವಲು ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ” (Watchdog) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಸರ್ಕಾರದ ಏಕಪಕ್ಷೀಯ ತೀರ್ಮಾನಗಳಿಗೆ ಲಗಾಮು ಹಾಕಿದೆ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶೆ ಮತ್ತು ವಿಡಂಬನೆಯ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕುವುದು ಸುಲಭದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ.
ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಂತಹ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸರ್ಕಾರದ ಇಂತಹ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಅನಿವಾರ್ಯವೇ ಅಥವಾ ಇವುಗಳನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕುವ ಆಯುಧಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ?
